ره‌فتارناسی

شه‌رمكردن (الحیاء)

شه‌رمكردن (الحیاء)

 

      شه‌رم له‌ زمانی عه‌ره‌بیدا كه‌ (الحیاء)ە له‌ ووشه‌ی (الحیاة) ە‌وه‌ وه‌رگیراوه‌، واته‌: ژیان، كه‌واته‌ شه‌رم به‌شێكه‌ له‌ ژیان و لێی جیا ناكرێته‌وه‌ و ژیان بێ شه‌رم كردن سروشت و ره‌فتاری گوزه‌ران و پێكه‌وه ‌ژیان ده‌شێوێنێت.

   له‌ زاراوه‌شدا: زانایان ده‌فه‌رموون: شه‌رمكردن بریتییه‌ له‌ سه‌غڵه‌تی دڵ و ده‌روون و سڵه‌مینه‌وه‌ له‌ شتی نابه‌جێ و سڵكردنه‌وه‌ له ‌ره‌فتاری ناشیرین..

   هه‌ندێكیان ده‌فه‌رموون: شه‌رم ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نه‌هێڵیت خوای گه‌وره‌ له‌ سه‌رپێچی فه‌رمانه‌كانیدا یان كه‌مته‌رخه‌مانه‌ له‌ به‌جێهێنانی ئه‌ركه‌كانتدا بتبینێت..

   شێخ جونه‌یدی به‌غدادی ڕه‌حمه‌تی خوای لێ بێت ده‌فه‌رموێ: ئه‌و حاڵه‌ته‌ی كه‌ بۆ موسوڵمان دروست ده‌بێت له‌ نێوان بینینی نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌و كه‌مته‌رخه‌می نواندن له‌ ده‌ربڕینی سوپاس و ستایش له‌سه‌ر ئه‌و نازو نیعمه‌تانه‌ پێی ده‌وترێت شه‌رم.

   موسوڵمان شه‌رم له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌كات و له‌ خه‌ڵكیش، هه‌ر كه‌سێك شه‌رمی له‌ خوای گه‌وره‌و له‌ خه‌ڵكی نه‌كرد ئه‌وه‌ له‌ ڕیزی مرۆڤ ده‌چێته‌ ده‌ره‌وه‌..

   دكتۆر مسته‌فا سیباعی له‌ كتێبی (هكذا علمتنی الحیاة) دا ده‌فه‌رموێ: ئه‌گه‌ر دڵت خواستی تاوانێكت پێ ئه‌نجام بدات بیگێڕه‌ره‌وه‌، ئه‌گه‌ر هه‌ر نه‌گه‌ڕایه‌وه‌ ئه‌وه‌ بزانه‌ كه‌ زۆر له‌ مرۆڤ كه‌متریت.

جۆره‌كانی شه‌رم:

   ئیبنوره‌جه‌بی حه‌نبه‌لی ره‌حمه‌تی خوای لێ بێت له‌ كتێبی (جامع العلوم والحكم) لاپه‌ڕه‌ ١٩٠ ده‌فه‌رموێ: شه‌رم دوو جۆره‌:

جۆری یه‌كه‌م: ئه‌و شه‌رمه‌یه‌ كه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌كو به‌خششێك له‌ناخی كه‌سێكدا چاندوویه‌تی و كردوویه‌تی به‌ ڕه‌وشتێكی هه‌میشه‌یی و چه‌سپاوی، كه‌ وا ده‌كات هه‌موو قسه‌و ڕه‌فتاره‌كانی ئه‌و كه‌سه‌ پڕ به‌ره‌كه‌ت بێ و له‌ هه‌موو كه‌س باشتر بتوانێت خۆی له‌گوناهو تاوان بپارێزێت.. پێغه‌مبه‌ری خۆشه‌ویستمان صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ له‌م باره‌یه‌وه‌ ده‌فه‌رموێ: (الْحَيَاءُ لاَ يَأْتِي إِلاَّ بِخَيْرٍ) متفق علیه‌[1]. واته‌: شه‌رم هه‌میشه‌ خێر له‌گه‌ڵ خۆی دێنێت.

جۆری دووه‌م: ئه‌و شه‌رمه‌یه‌ كه‌ موسوڵمان هه‌وڵ ده‌دات به‌ده‌ستی بهێنێت و له‌ خۆیدا بیهێنێته‌ دی و گه‌شه‌ی پێ بدات. ئه‌مه‌ش له‌ رێگای به‌گه‌وره‌ زانینی په‌روه‌ردگارو دڵنیابوون له‌وه‌ی كه‌ به‌ هه‌موو كارو كرده‌وه‌كانی ئاگاداره‌.. كه‌ ئه‌م هه‌سته‌ی بۆ دروست ده‌بێت، هه‌وڵێكی زیاتری تێگه‌یشتنی مانای ئایه‌ته‌ پیرۆزه‌كانی قورئان ده‌دات، ئه‌وانیش به‌ رۆڵی خۆیان ئاستی ئیمانی به‌رزتر ده‌كه‌نه‌وه‌و ده‌یگه‌ێننه‌ پله‌ی (احسان) كه‌ باڵاترین پله‌ی باوه‌ڕه‌:

- (أَلَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى..) العلق/١٤ واته‌: مه‌گه‌ر نازانێت كه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌یبینێت؟

- (إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا..) النساء/١ واته‌: خوای گه‌وره‌ چاودێره‌ به‌ سه‌رتانه‌وه‌..

- (يَعْلَمُ خَائِنَةَ الأَعْيُنِ وَمَا تُخْفِي الصُّدُورُ..)غافر/١٩ واته‌: خوای گه‌وره‌ ئاگای له‌ ره‌فتاری چاوه‌ خائینه‌كان و حه‌شاردانی سینه‌كانه‌..

- (مَا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلاَّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ..) ق/١٨ واته‌: هه‌ر ووشه‌یه‌ك، هه‌ر له‌فزێك، له‌ ده‌می ئه‌م مرۆڤه‌ بكه‌وێته‌ خواره‌وه‌ ئه‌و چاودێره‌ هه‌میشه‌ییه‌ی وا له‌گه‌ڵیدا، یه‌كسه‌ر ده‌ینوسێت.

   سه‌یدنا عبدالله‌ی كوڕی مه‌سعوود  خوا لێی رازی بێت ده‌فه‌رموێ: پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ به‌ یاوه‌رانی فه‌رموو: (اسْتَحْيُوا مِنْ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ. قَالُوا: إنَّا نَسْتَحْيِي يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ، قَالَ: لَيْسَ كَذَلِكَ، وَلَكِنْ مَنْ اسْتَحْيَا مِنْ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ، فَلْيَحْفَظْ الرَّأْسَ وَمَا وَعَى، وَلْيَحْفَظْ الْبَطْنَ وَمَا حَوَى، وَلْيَذْكُرْ الْمَوْتَ وَالْبِلَى، وَمَنْ أَرَادَ الْآخِرَةَ تَرَكَ زِينَةَ الدُّنْيَا، وَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ اسْتَحْيَا مِنْ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ)[2] واته: به‌ڕاستی شه‌رم له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ن، ووتیان: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا ئێمه‌ سوپاس بۆ خوای گه‌وره‌ شه‌رمی لێ ده‌كه‌ین، فه‌رمووی: ئه‌وه‌م مه‌به‌ست نییه‌.. ئه‌و كه‌سه‌ی به‌ راستی شه‌رم له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌كات با سه‌ری و ئه‌وه‌ی هۆشی لێیه‌تی بپارێزێت، با گه‌ده‌ی و ئه‌وه‌ی تێیدایه‌ بپارێزێت، با هۆشی لای مردن و رزینی ئێسك و پرووسكی بێت، ئه‌و كه‌سه‌ی رۆژی دوایی مه‌به‌سته‌ واز له‌ رازاوه‌یی دنیا دێنێت.. ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ی كرد ئه‌وه‌ به‌ڕاستی شه‌رمی له‌ خوای گه‌وره‌ كردووه‌..

   شه‌رمكردن له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بیرو هۆش و ئاره‌زووه‌كانی له‌ گوناهو خراپه‌كاریی بپارێزێت و بیری له‌ مردن بێت.. هه‌ركه‌سێك پاداشتی ڕۆژی دوایی ده‌وێت با ئه‌وه‌نده‌ دڵ و هه‌ستی به‌ بریق و باقی ئه‌م دنیایه‌وه‌ نه‌به‌ستێته‌وه‌..

 

په‌یوه‌ندی نێوان شه‌رم و باوه‌ڕ

 

  كۆمه‌ڵێك فه‌رمووده‌ هه‌ن ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنن كه‌ شه‌رمكردن له‌ په‌یامی سه‌رجه‌می پێغه‌مبه‌ری خوان و نێرراوانی خوای گه‌وره‌دا سه‌لامی خوای گه‌وره‌یان لێ بێت ره‌فتارێكی گرنگ و كاریگه‌ر بووه‌:

١-  (الْحَيَاءُ مِنَ الإِيمَانِ وَالإِيمَانُ فِي الْجَنَّةِ)  واته‌: شه‌رم له‌ ئیمانه‌ و ئیمانیش له‌به‌هه‌شتدایه‌.[3]

٢- (الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسَبْعُونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ) [4] واته‌: باوه‌ڕ شه‌ست و قسوور به‌شه‌و شه‌رم لقێكه‌ له‌ باوه‌ڕ.

 

٣- (إِنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلَامِ النُّبُوَّةِ الْأُولَى إِذَا لَمْ تَسْتَحْيِ فَاصْنَعْ مَا شِئْتَ)[5] الحدیث صحیح واته‌: ئه‌وه‌ی كه‌ خەڵكی له‌ پێغه‌مبه‌رێتی پێشینه‌كانه‌وه‌ دركیان پێكردووه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر شه‌رمت نه‌كرد چی ده‌كه‌یت بیكه‌.

   شه‌رم به‌رهه‌مێكی باوه‌ڕه‌. ئه‌گه‌ر كه‌سێك دوور له‌ دین بینرا شه‌رمن بوو، ئه‌وه‌ یان هه‌ر له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خه‌سڵه‌ته‌ی پێداوه‌و شه‌رمه‌كه‌ كارتێكردنی خۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر ژیانی ئه‌و كه‌سه‌، یاخود ئه‌و شه‌رمه‌ مه‌به‌ستداره‌و به‌ پێی كات و شوێن ڕه‌فتار و هه‌ڵویسته‌كان، گۆڕانی به‌سه‌ردا دێت، وه‌ك ئه‌وه‌ی بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ تایبه‌تییه‌كانی خۆی به‌كاری بێنی.. كه‌واته‌ ئه‌گه‌ر شه‌رم ئیمان و باوه‌ڕی ڕاسته‌قینه‌ دروستی نه‌كات ئه‌وا ئه‌و ڕه‌وشته‌ دامه‌زارو نییه‌و گه‌شه‌ ناكات.. بۆ نموونه‌:

   جارێكیان پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ به‌لای پیاوێكی ئه‌نساریدا تێپه‌ری كه‌ ئامۆژگاری براكه‌ی خۆی ده‌كرد، ده‌یوویست وای لێ بكات شه‌رم بكات، پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فه‌رمووی وازی لێ بێنه‌! چونكه‌ شه‌رم له‌ ئیمانه‌وه‌یه‌[6].. موسلیم گێڕاویه‌تییه‌وه‌ .

   شه‌رم و باوه‌ڕ هاوه‌ڵی یه‌كن و به‌ یه‌كتره‌وه‌ به‌ستراونه‌ته‌وه‌و لێك جیا نابنه‌وه‌، نه‌مانی یه‌كێكیان ده‌بێته‌ هۆی نه‌مانی ئه‌وی تریان. پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ده‌فه‌رموێ: (الْحَيَاءَ وَالإِيمَانَ قُرَنَاءُ جَمِيعًا، فَإذَا رُفِعَ أحَدُهُمَا رُفِعَ الآخَرُ)[7] واته‌: شه‌رم و باوه‌ڕ هاوڕێی هه‌میشه‌یی یه‌كن، هه‌ر كامێكیان لاچێت ئه‌وی تریش به‌دوایدا لاده‌چێت و نامێنێت..

    شه‌رم وشكۆ یه‌كێكه‌ له‌ ڕه‌وشته‌ به‌رزه‌كانی ئیسلام و به‌شێكی گرنگی باوه‌ڕه‌، بەڵام ئه‌مه‌ هه‌رگیز ڕێ له‌ كه‌س به‌ تایبه‌تی ئافره‌تی موسوڵمان ناگرێت كه‌ هه‌وڵ نه‌دات بۆ فێربوونی زانست و زانیاری، یاخود ڕێ له‌و ئیش و كارانه‌ ناگرێت كه‌ خوشكان به‌ هۆی زه‌روره‌تی ژیانه‌وه‌ دێنه‌ ده‌ره‌وه‌و ناچاری تێکەڵاوی كۆمه‌ڵگه‌ ده‌بن. به‌ مه‌رجێك سنووره‌ شه‌رعییه‌كان بپارێزن..

   شه‌رم ڕێی له‌ ئوم سوله‌یمی ئه‌نساری نه‌گرت بێته‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ پرسیاری لێ بكات كه‌ غوسڵی له‌ش پیسیی چۆن ده‌رده‌كرێت! له‌ پێغه‌مبه‌ری خوای صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ پرسی: (يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ هَلْ عَلَى الْمَرْأَةِ مِنْ غُسْلٍ إِذَا هِيَ احْتَلَمَتْ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ" نَعَمْ إِذَا رَأَتِ الْمَاءَ) رواه‌ البخاری[8] واته‌: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا، خوای گه‌وره‌ شه‌رم له‌ ده‌رخستنی حه‌ق ناكات، ئایا ژن ئه‌گه‌ر توشی لەشگرانی بوو غوسڵی ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر؟ پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فه‌رمووی: به‌ڵێ، ئه‌گه‌ر ئاوی بینی..

   یان له‌ قورئاندا خوای گه‌وره‌ باسی شه‌رم وشكۆی كچه‌كه‌ی حه‌زره‌تی شوعه‌یب عَلَيْهِ السَّلَام ده‌كات كه‌ باوكی ناردبووی بۆ لای حه‌زره‌تی موسا عَلَيْهِ السَّلَام، كه‌ ده‌فه‌رموێ: (فَجَاءَتْهُ إِحْدَاهُمَا تَمْشِي عَلَى اسْتِحْيَاء قَالَتْ إِنَّ أَبِي يَدْعُوكَ لِيَجْزِيَكَ أَجْرَ مَا سَقَيْتَ لَنَا) القصص/٢٥اته‌: یه‌كێك له‌ كچه‌كان كه‌ زۆر به‌شه‌رم وشكۆوه‌ ده‌ڕۆیشت، به‌ پێغەمبەر موسای ووت: باوكم بانگت ده‌كات، ده‌یه‌وێت پاداشتی ئه‌وه‌ت بداته‌وه‌ كه‌ ڕانه‌كه‌مانت تێرئاو كرد.

   پێویسته‌ له‌سه‌ر موسوڵمان  سنووری به‌كارهێنانی ئه‌م ڕه‌وشته‌ له‌ ژیاندا بزانێ، تا سنوور نه‌به‌زێنێتت و بچێته‌ حاڵه‌تێكی تره‌وه‌ كه‌ له‌ شه‌رعدا زه‌م كراو بێت.. نه‌بادا به‌ره‌و شه‌رمه‌زاریی و خه‌جاڵه‌تی و ته‌ریقی بڕوات، ئه‌مانه‌ش بێگومان وا له‌و كه‌سه‌ ده‌كات كه‌ له‌ سه‌ر حه‌قی خۆشی نه‌یاته‌ جواب! بۆیه‌ ئه‌م جۆره‌ شه‌رمه‌ خراپه‌و زه‌مكراوه‌.

به‌رهه‌مه‌كانی شه‌رمنی

١- ئه‌گه‌ر موسوڵمان شه‌رمن بوو هه‌موو ڕه‌وشته‌ باش و چاكه‌كانی تریشی تێدا گه‌شه‌ ده‌كات. ئیبنولقه‌ییم له‌ كتێبی (مفتاح دار السعادة) دا ده‌فه‌رموێ: شه‌رمنی گه‌وره‌ترین و باشترین ڕه‌وشتی موسوڵمانه‌ و سه‌رچاوه‌ی هەڵقوڵانی ڕه‌وشته‌كانی تریه‌تی، بۆ نموونه‌: منداڵ به‌ هۆیه‌وه‌ گوێڕایه‌ڵی باوك و دایكی ده‌بێت، خاوه‌ن ماڵ ڕێز له‌ میوان ده‌گرێت، خاوه‌ن به‌ڵێن به‌ ته‌نگ به‌ڵێنه‌كه‌یه‌وه‌ ده‌بێت.. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌گه‌ر موسوڵمان بێ شه‌رم بوو ئه‌وا هه‌میشه‌ بێ قه‌درو ڕێز ته‌ماشا ده‌كرێ و كه‌سایه‌تیی زۆر داده‌به‌زێت، چونكه‌ به‌ ته‌نگ هه‌ست و نه‌ستی كه‌سانی تره‌وه‌ نایه‌ت و ره‌وشتی نزمه‌و ڕه‌فتاری ناشیرینه‌و هه‌رچی بكات به‌ عه‌یب و ناڕه‌وای نازانێت و ده‌چێته‌ ڕیزی ئه‌و كه‌سانه‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ده‌رباره‌یان ده‌فه‌رمووێ: (إِذَا لَمْ تَسْتَحْيِ فَاصْنَعْ مَا شِئْتَ)[9] واته‌: كه‌ شه‌رمت نه‌كرد ئیدی چ ده‌كه‌یت بیكه‌!

٢- موسوڵمانی شه‌رمن ئابڕووی به‌رزو داوێن پاكه‌و به‌ ڕێزه‌وه‌ ده‌ڕوانێته‌ كه‌سانی تر.. ئافره‌تی موسوڵمانی شه‌رمن به‌ چاوی رێزو قه‌درزانینه‌وه‌ ده‌ڕوانێته‌ ئافره‌تانی تر.. پیاوی موسوڵمانی خاوه‌ن ته‌قواو شه‌رمن ئافره‌تانی تر به‌ خوشكی خۆی داده‌نێ، خیانه‌تیان لێ ناكات و ده‌ست له‌گه‌ڵ ئافره‌تی نامه‌حره‌م تێكه‌ڵ ناكات. ئه‌مه‌ له‌ موسوڵمانی خاوه‌ن شه‌رم وشكۆ ناوه‌شێته‌وه‌، چونكه‌ له‌ ناخیدا به‌ گه‌وره‌ترین گوناهی ده‌زانێت.. پێغه‌مبه‌ری خوا صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فه‌رموویه‌تی (مَا مِنْ ذَنْبٍ بَعْدَ الشِّرْكِ أَعْظَمُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ نُطْفَةٍ وَضَعَهَا رَجُلٌ فِي رَحِمٍ لَا يَحِلُّ لَهُ) متفق علیه[10] واته‌: هیچ گوناهێك لای خوای گه‌وره‌ له‌وه‌ گه‌وره‌تر نییه‌ كه‌ كابرایه‌ك تۆوی خۆی بكاته‌ پزدان (ره‌حم)ی ئافره‌تێكه‌وه‌ كه‌ حەڵاڵی خۆی نییه‌..

٣- یه‌كێكی تر له‌ خه‌سڵه‌ت و به‌رهه‌مه‌كانی شه‌رمنی ئه‌وه‌یه‌ هه‌تا بۆی ده‌كرێ عه‌وره‌تی خۆی له‌ چاوی نامه‌حره‌م ده‌پارێزێ، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌ ته‌نیاش بێت شه‌رم له‌ خوای گه‌وره‌ی خۆی ده‌كات.[11]

٤- موسوڵمانی شه‌رمن نهێنی ژن و مێرد ئه‌پارێزێ و نایباته‌ ده‌ره‌وه‌و لای هیچ كه‌س باسی ناكات، چونكه‌ گێڕانه‌وه‌كه‌ی وه‌كو ئه‌وه‌ وایه‌ ئه‌و خه‌ڵكه‌ له‌ نزیكه‌وه‌ هه‌ڵسوكه‌وتی ئه‌و ژن و مێرده‌ ببینن.

   له‌ كۆتاییدا هیوادارین خوای گه‌وره‌ ئه‌و ڕه‌وشته‌ به‌رزه‌مان پێ ببه‌خشێت و له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خواو ڕاستگۆیان و پیاوچاكاندا كۆمان بكاته‌وه‌ .. ئامین.

 



[1]  وايە.. بوخاری (٦١١٧) و موسليم (٦٠/٣٧) .

[2] نوسه‌رانی به‌ڕێز نوسیویانه‌ (رواه الترمذی والحاكم بسند حسن وصححه الألباني رقم الحدیث ٩٣٥) پله‌و ژماره‌ی راسته‌و وا له‌ (سلسلة‌ الصحیحة‌)دا به‌ڕێزان نه‌یاننوسیوه‌ كه‌ شێخی ئه‌لبانی ره‌حمه‌تی له‌ چ كتێبێكیدا وای فه‌رمووه‌..  ره‌نگه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌یان بوو بێت كه‌ یه‌كسه‌ر هۆش ده‌چێت بۆ زنجیره‌ی سه‌حیحه‌كان. 

[3] نوسه‌رانی به‌ڕێز نوسیویانه‌ (رواه الترمذي والحاكم وصححه الألباني رقم الحدیث ٣١٩٩) منیش له‌ هه‌مان شوێندا دۆزیمه‌وه‌، بەڵام به‌ ژماره‌ (٢٠٠٩) ئه‌مه‌ش هه‌موو له‌فزه‌كه‌یه‌تی: (الحَياءُ مِن الإيمانِ، والإيمانُ في الجنَّةِ، والْبَذَاءُ مِن الْجَفَاءِ، والْجَفَاءُ في النَّارِ). 

[4] نوسه‌رانی به‌ڕێز نوسیویانه‌ (صححه الألباني رقم الحدیث ٢٨٠١) بەڵام فه‌رمووده‌ی ژماره‌ ٢٨٠١ له‌و كتێبه‌دا په‌یوه‌ندی به‌م باسه‌وه‌ نیه‌و ده‌فه‌رموێ: (لا يَقُولَنَّ أَحَدُكُم: زَرَعْتُ، ولكِنْ لِيَقُلْ: حَرَثْتُ) ئه‌و فه‌رمووده‌ی سه‌ره‌وه‌ بوخاری و موسلیمه‌و شێخی ئه‌لبانی توێژینه‌وه‌ی له‌سه‌ر نه‌كردووه‌.. فه‌رمووده‌كه‌ لای بوخاری (٩) ، لای موسلیم (٣٥)ە. 

[5] نوسه‌رانی به‌ڕێز نوسیویانه‌ (الحدیث صحیح)! دیاره‌ ئه‌مه‌ نابێت وا جێ بهێڵرێت، چونكه‌ ده‌بێ بزانرێت ئه‌و كه‌سه‌ كێیه‌ كه‌ ده‌فه‌رموێ: (الحدیث صحیح) تا بزانرێت چۆن ئه‌و حوكمه‌ی داوه‌و له‌ كوێدا؟

   ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌ وا له‌ (فتح الباری ژماره‌ ٥٧٦٩) و ئیمامی ئیبنوحه‌جه‌ر به‌ سه‌حیحی ناساندووه‌، هه‌روه‌ها شێخی ئه‌لبانی: له‌ (صحیح الجامع الصغیر ژماره‌ ٢٢٣٠)دا به‌ سه‌حیحی ناساندووه‌.

[6] نوسه‌رانی به‌ڕێز نوسیویانه‌: (موسلیم گێڕاوێتیه‌وه‌) راسته‌، لای موسلیم ژماره‌ (٣٦)ە و لای بوخاری ژماره‌ (٦١١٨)یه‌..  

[7]  نوسه‌رانی به‌ڕێز نوسیویانه‌: (رواه الحاكم بسند صحیح وصححه الألبانى رقم الحدیث ٣٢٠٠)، من له‌وێدا نه‌مدۆزیه‌وه‌ بەڵام هه‌ر شێخی ئه‌لبانی له‌ (صحیح الترغیب والترهیب ژماره‌ ٢٦٣٦) به‌ سه‌حیحی ناساندووه‌. 

[8]  راستە لە بوخاريدايەو ژمارەكەی (٢٨٢)ە.

[9] ئیمامی ئیبنوحه‌جه‌ر له‌ (فتح الباری ژماره‌ ٥٧٦٩) به‌ سه‌حیحی ناساندووه‌، هه‌روه‌ها شێخی ئه‌لبانی: له‌ (صحیح الجامع الصغیر ژماره‌٢٢٣٠).

[10] ئیبنولجه‌وزی له‌ كتێبی (ذم الهوى ل١٩٠)دا هێناوێتیه‌وه‌، شێخی ئه‌لبانی له‌ (سلسلة الاحادیث الضعیفة‌ و الموضوعة٤/٨٢) دا ده‌فه‌رموێ: زه‌عیفه‌، بەڵام سه‌یره‌ كه‌ نوسه‌رانی به‌ڕێز وایان ناساندووه‌ كه‌ (متفق علیه‌)یه‌ واته‌ بوخاری و موسلیم به‌ یه‌ك له‌فزی هاوبه‌ش ریوایه‌تیان كردووه‌و به‌هێزترین به‌ڵگه‌یه‌ دوای ئایه‌تی قورئان.. ئه‌مه‌ كه‌ وا نیه‌، چۆن ده‌شێت وای بناسێنیت؟!

[11] بێ گومان ئه‌مه‌ مانای وا نیه‌ كه‌ نابێت خۆی رووت كاته‌وه‌.. چونكه‌ خۆ رووت كردنه‌وه‌ له‌ رووی شه‌رعییه‌وه‌ هیچی له‌سه‌ر نیه‌..

64 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌
26/09/2019
بڵاوكردنه‌وه‌ی بابه‌ته‌كان مافی هه‌موو كه‌سێكه‌ به‌مه‌رجێك ئاماژه‌ به‌ سه‌رچاوه‌كه‌ی بدات.