انواع و مسائل آب

انواع آبها و احکام هرکدام از آنها

الحمدُ للهِ رَبّ العالمین والصّلاةُ والسّلامُ علی رسولِهِ الأمین محمّدٍ و عَلی آلِهِ وَ صَحبِهِ أجمعین

وسیله پاک نمودن نجاست، آب طبیعی است که منابع آن عبارتست از باران، چشمه، رودخانه، دریا و اقیانوس؛ زیرا آب بیشتر از همه مایعات دیگر، قدرت پاک­کنندگی و ماندگاری دارد و آسانتر به دست می­آید. آب در یک تقسیم­بندی و بر اساس بقای آن بر اصل خلقت یا اضافه شدن چیز دیگری به آن بر چهار نوع است که هر کدام از این انواع، حکم ویژه­ی خود را داراست:

نوع اول- آب خالص: آبی است که هم پاک است و هم پاک­کننده؛ مانند آب باران، دریا، رودخانه، چاه و چشمه، چه این آب، شیرین باشد و چه شور، چه سرد و چه گرم؛ به شرطی که چیز دیگری با آن، مخلوط نشده باشد؛ زیرا بر مایعاتی چون چای و گلاب، اسم « آب مطلق»، اطلاق نمی­گردد.

انواع آب خالص (مطلق): آب باران، برف و تگرگ آب دریا آب زمزم آب تغییر یافته؛ چه این تغییر به سبب راکد بودن آب، حاصل شود و چه به سبب مکان و محلّ عبور و چه به سبب افتادن شیء پاکیزه­ای که در آب افتاده و از آن جدا نمی­گردد: مانند خزه، برگ، گیاه و ... . زیرا بر اساس اجماع علما، این موراد، سبب سلب عنوان « آب مطلق» از آب نمی­شود.

نوع دوّم- آبی که شیء طاهری در آن افتاده باشد: آبی که شیء پاکیز­ه­ای چون خاک، گِل، صابون، عطر و آرد در آن افتاده باشد به نحوی که نتوان آن را از آب، جدا کرد. این آب، پاک و پاک­کننده است؛ زیرا وصف « آب مطلق» برای این آّب، باقی است ( به­شرطی­که میزان شیء افتاده در آب به اندازه­ای باشد که هنوز بتوان آن را آب مطلق نامید). أمّ عطیّه رضی الله عنها- روایت می­کند: « زمانی که زینب دختر رسول خدا - صلّی الله علیه و سلّم- وفات کرد ایشان نزد ما آمدند و فرمودند: سه بار یا پنج بار و یا بیشتر به وسیله آب و سدر، او را بشویید و در مرتبه آخر، همراه با آب از کافور یا چیزی همانند آن، استفاده کنید و هرگاه از شستن او، فارغ شدید مرا مطّلع کنید. ما پس از اتمام کارمان به ایشان، خبر دادیم. وقتی تشریف آوردند عبای خود را به ما دادند و فرمودند: با این عبا، او را بپوشانید». امّا اگر آبی که شیء طاهری در آن افتاده را نتوان آب مطلق نامید ( یعنی تغییر آن، فراوان باشد) پاک است امّا پاک­کننده نیست. أمّ هانی، روایت می­کند: « أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ  اغْتَسَلَ هُوَ وَمَيْمُونَةُ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ فِي قَصْعَةٍ فِيهَا أَثَرُ الْعَجِينِ » [ أحمد، نسائی و آلبانی]؛ « پیامبر - صلّی الله علیه و سلّم- و همسرش میمونه به وسیله یک تشت، استحمام کردند که اثر خمیر کهنه بر آن، نمایان بود».

از هر دو روایت فوق، برای ما مشخص می­شود که آب هرچند شیء پاکیزه­ای در آن بیافتد مادام که وصف « مطلق بودن» آن، باقی باشد پاک و پاک­کننده است.

نوع سوم- آبی که شیء نجسی در آن افتاده باشد؛ این نوع بر دو حالت است:

حالت اول: آبی که شیء نجس، طعم یا بو یا رنگ آن را تغییر داده باشد. ابن المنذر، اجماع علما را نقل کرده بر اینکه طهارت با چنین آبی چه فراوان باشد و چه اندک- جایز نیست.

حالت دوم: آبی که شیء نجس، هیچ کدام از اوصاف آن را تغییر نداده و بر وصف « آب بودن» باقی است.

ضابطه تشخیص ( جواز یا عدم جواز استفاده از) چنین آبهایی، تغییر یا عدم تغییر طعم، بو ورنگ آن است؛ هرگاه یکی از این ویژگیها تغییر کرد پاکیزه نیست؛ چه فراوان باشد و چه اندک. ابن المنذر و امام نووی، اجماع همه علما را بر این مسئله، نقل کرده­اند. امام مالک، ظاهریه، ابن تیمیّه، ابن القیّم، محمّد بن عبد الوهاب و علمای نجد نیز بر این دیدگاهند. بنابراین هر آبی که در آن، نجاست بیافتد و رنگ یا طعم یا بوی آن را تغییر دهد نجس است؛ اما اگر این تغییرات از بین برود به اصل طهارت خویش باز می­گردد.

نوع چهارم- آب مستعمل در وضو و غسل

آب مستعمل در وضو: مراد، آبی است که به هنگام وضو از صورت و اعضای بدن شخص مسلمان، سرازیر شده و می­ریزد. ابن المنذر، اجماع علما را نقل می­کند بر اینکه آبی که در نتیجه وضو و غسل به لباس شخص، برخورد می­کند پاکیزه است. -پیامبر صلّی الله علیه و سلّم- می­فرماید: « الْمَاءُ طَهورٌ لَا يُنَجِّسُهُ شَئٌ» [ ترمذی و نسائی آن را حسن دانسته­اند]؛ « آب، پاک و پاک­کننده است و چیزی آن را نجس نمی­کند» مگر اینکه طعم، بو یا رنگ آن را تغییر دهد یا اینکه نتوان آن را « آب مطلق» نامید.

آب مستعمل در غسل: مراد، آبی است که شخص به هنگام غسل، آن را به کار گرفته و بر زمین، ریخته است. فقها درباره طهارت و استفاده دوباره از چنین آبی، اختلاف کرده­اند.

از جانب احتیاط، بهترر آن است که برای انجام وضو و غسل، آب غیر مستعمل را به کار گرفت و الّا دلیل محکمی بر نجاست آب مستعمل در وضو و غسل، وجود ندارد والله أعلم.

 

وآخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمين والصلاة والسلام على أشرف المرسلين سيدنا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين

 

157 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌
09/08/2018
بڵاوكردنه‌وه‌ی بابه‌ته‌كان مافی هه‌موو كه‌سێكه‌ به‌مه‌رجێك ئاماژه‌ به‌ سه‌رچاوه‌كه‌ی بدات.